بیش فعالی
توسط 
یک اختلال عصبی-رشدی است که معمولاً در دوران کودکی شناسایی میشود و میتواند بر روی تواناییهای تحصیلی، اجتماعی و عاطفی فرد تأثیر بگذارد. این اختلال به دلیل ویژگیهای خاصی مانند نقص توجه، بیش فعالی و رفتارهای تکانشی شناخته میشود. در ادامه به بررسی کامل بیش فعالی، علائم، علل، تشخیص، درمان و مدیریت آن میپردازیم.
- تعریف بیش فعالی (ADHD): بیش فعالی یک اختلال مزمن است که در آن فرد در توجه، کنترل رفتار و آرامش دچار مشکل میشود. این اختلال میتواند تأثیرات عمیقی بر زندگی فرد در زمینههای مختلف از جمله تحصیل، روابط اجتماعی و شغل داشته باشد.
- انواع بیش فعالی: بیش فعالی به سه نوع اصلی تقسیم میشود:
الف. نوع کم توجهی (Predominantly Inattentive Presentation)
در این نوع، فرد عمدتاً با نقص توجه مواجه است. علائم شامل دشواری در تمرکز، فراموشی در انجام کارها، و گم کردن اشیاء است.
ب. نوع بیش فعالی-تکانشگری (Predominantly Hyperactive-Impulsive Presentation)
در این نوع، فرد بیشتر با علائم بیش فعالی و رفتارهای تکانشی مواجه است. علائم شامل عدم توانایی در نشستن در یک مکان، صحبت کردن بیش از حد، و ایجاد وقفه در مکالمات دیگران است.
ج. نوع ترکیبی (Combined Presentation)
در این نوع، فرد علائم هر دو نوع کم توجهی و بیش فعالی-تکانشگری را تجربه میکند. این نوع رایجترین شکل ADHD است.
- علائم بیش فعالی: علائم بیش فعالی ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، اما معمولاً شامل موارد زیر هستند:
الف. نقص توجه
- دشواری در تمرکز بر جزئیات
- فراموشی در انجام کارهای روزمره
- عدم توانایی در پیگیری دستورات و انجام وظایف
- گم کردن اشیاء ضروری
ب. بیش فعالی
- عدم توانایی در نشستن در یک مکان (خصوصاً در محیطهای اجتماعی یا تحصیلی)
- احساس بیقراری یا تحریکپذیری
- صحبت کردن بیوقفه یا قطع کردن صحبتهای دیگران
ج. تکانشگری
- انجام کارها بدون فکر کردن به عواقب
- مشکل در انتظار نوبت
اتخاذ تصمیمات سریع و بیفکر
- علل بیش فعالی: علت دقیق بیش فعالی هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی، بیولوژیکی و محیطی میتواند در بروز آن نقش داشته باشد:
الف. عوامل ژنتیکی
تحقیقات نشان میدهند که ADHD ممکن است در خانوادهها بیشتر شایع باشد، بنابراین احتمالاً عوامل ژنتیکی در بروز آن تأثیرگذار هستند.
ب. عوامل بیولوژیکی
ناهنجاریهایی در ساختار یا عملکرد مغز، از جمله عدم تعادل در مواد شیمیایی مغز (نورترنسمیترها) میتوانند بر بروز ADHD تأثیر بگذارند.
ج. عوامل محیطی
قرارگیری در معرض سموم، مصرف الکل یا مواد مخدر در دوران بارداری، و دیگر عوامل محیطی ممکن است به بروز این اختلال کمک کنند.
- تشخیص بیش فعالی: تشخیص بیش فعالی معمولاً توسط یک تیم متشکل از پزشکان، روانشناسان و متخصصان بهداشت روان انجام میشود. مراحل تشخیص شامل:
تاریخچه پزشکی: بررسی تاریخچه تحصیلی و رفتاری فرد، و سابقه خانوادگی در مورد اختلالات مشابه.
ارزیابی علائم: استفاده از پرسشنامهها و آزمونهای استاندارد برای شناسایی علائم و شدت آنها.
مشاهده رفتار: مشاهده رفتار فرد در محیطهای مختلف، مانند خانه و مدرسه.
- درمان بیش فعالی: درمان بیش فعالی معمولاً شامل یک رویکرد چندوجهی است که ممکن است شامل موارد زیر باشد:
الف. دارودرمانی
داروهای محرک مانند متیل فنیدات (Ritalin) و آمفتامین (Adderall) معمولاً برای کاهش علائم بیش فعالی و نقص توجه تجویز میشوند. این داروها میتوانند به بهبود تمرکز و کنترل رفتار کمک کنند. همچنین، داروهای غیرمحرک مانند اتوموکستین (Strattera) نیز ممکن است استفاده شوند.
ب. گفتار درمانی و مشاوره
درمانهای رفتاری و مشاوره میتوانند به افراد مبتلا به ADHD کمک کنند تا مهارتهای اجتماعی و کنترل رفتار خود را بهبود بخشند. تکنیکهای مدیریت زمان، سازماندهی و حل مسئله نیز میتوانند در این زمینه مؤثر باشند.
ج. آموزش و پشتیبانی
برنامههای آموزشی ویژه و استراتژیهای یادگیری میتوانند به کودکان مبتلا به ADHD کمک کنند تا مهارتهای خود را تقویت کنند و در محیطهای تحصیلی موفقتر عمل کنند. پشتیبانی عاطفی از سوی خانواده و معلمان نیز میتواند تأثیر مثبت داشته باشد.
- مدیریت بیش فعالی: مدیریت بیش فعالی نیاز به همکاری نزدیک بین خانواده، معلمان و متخصصان دارد. برخی از نکات مهم شامل:
ایجاد یک محیط حمایتی: فراهم کردن یک محیط آرام و منظم میتواند به کاهش علائم کمک کند.
استفاده از تکنیکهای مدیریتی: تکنیکهای مدیریت زمان و سازماندهی میتواند به فرد کمک کند تا وظایف را بهتر مدیریت کند.
تشویق به فعالیتهای بدنی: فعالیتهای بدنی منظم میتواند به تخلیه انرژی و کاهش استرس کمک کند.
- چالشها و موانع: چالشهای زیادی منجر شود که شامل:
مشکلات تحصیلی: ناتوانی در تمرکز میتواند به افت تحصیلی و دشواری در یادگیری منجر شود.
چالشهای اجتماعی: افراد مبتلا به ADHD ممکن است در برقراری روابط اجتماعی دچار مشکل شوند و احساس انزوا کنند.
احساسات منفی: مشکلات ناشی از بیش فعالی میتواند منجر به اضطراب، افسردگی و کمبود اعتماد به نفس شود.
بیش فعالی میتواند به چالشهای زیادی منجر شود که شامل:
مشکلات تحصیلی: ناتوانی در تمرکز میتواند به افت تحصیلی و دشواری در یادگیری منجر شود.
چالشهای اجتماعی: افراد مبتلا به ADHD ممکن است در برقراری روابط اجتماعی دچار مشکل شوند و احساس انزوا کنند.
احساسات منفی: مشکلات ناشی از بیش فعالی میتواند منجر به اضطراب، افسردگی و کمبود اعتماد به نفس شود.
نتیجهگیری
بیش فعالی یک اختلال پیچیده است که نیاز به توجه و مدیریت مناسب دارد. با تشخیص زودهنگام و استفاده از رویکردهای درمانی مناسب، افراد مبتلا به ADHD میتوانند زندگی موفق و رضایتبخشی داشته باشند. حمایت خانواده، معلمان و متخصصان بهداشت روان نقش حیاتی در این فرآیند ایفا میکند.
